Phố Tăng Bạt Hổ

Phố Tăng Bạt Hổ là một dãy phố đẹp, mới được hình thành từ những năm đầu thế kỷ 20. Phố mang tên Tăng Bạt Hổ - một sĩ phu yêu nước, nằm ở phía Đông Nam thành Hà Nội. Dãy phố có chiều dài 600m bắt đầu từ ngã sáu phố Trần Hưng Đạo, hướng Tây Bắc tiếp giáp với phố Lê Thánh Tông, hướng Đông Nam tiếp giáp với phố Yec-xanh, hướng Đông song song với phố Lê Thánh Tông, cắt ngang qua các phố Nguyễn Công Trứ, Phạm Đình Hổ.

Xưa kia, phố thuộc đất thôn Nhân Chiêu và Yên Hội thuộc tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương cũ. Thời Pháp thuộc là phố Rêvêrôni (rue Révérony). Sau Cách mạng tháng Tám đến nay phố mang tên Tăng Bạt Hổ, thuộc phường Phạm Đình Hổ, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Lịch sử cận đại Việt nam những năm đầu thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX là một giai đoạn lịch sử bi tráng của đất nước gắn liền với phong trào yêu nước chống thực dân Pháp xâm lược nước ta, do giới sĩ phu khởi xướng. Một trong số đó chính là danh sĩ Tăng Bạt Hổ (1859-1906) tên thật là Tăng Doãn Văn, người  làng An Thường, nay thuộc xã Ân Thạnh, huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Tên tuổi Tăng Bạt Hổ gắn liền với phong trào kháng Pháp mang tên Cần Vương của Tiến sĩ Phan Đình Phùng. Phong trào Cần Vương diễn ra cách đây hơn một thế kỷ (từ năm 1906 - 1907) đã huy động đông đảo quần chúng nhân dân trong xã hội tham gia. Sau khi quân Pháp đánh chiếm kinh thành Huế, thì phái chủ chiến do một nhân vật nổi tiếng là Tôn Thất Thuyết cầm đầu thất bại, vua Hàm Nghi chạy về căn cứ Tân Sở, xuất chiếu Cần Vương kêu gọi sĩ phu cùng nhân dân đứng lên kháng chiến chống Pháp. Hưởng ứng chiếu Cần Vương, Tăng Bạt Hổ cùng với Phạm Toàn chiêu mộ binh lính, rèn đúc vũ khí xây dựng chiến khu chống Pháp.

Năm Ất Dậu - 1885, ông tham gia phong trào Cần Vương được Mai Xuân Thưởng phong chức Tổng trấn. Tháng 2-1886 (Bính Tuất), ông được Mai Xuân Thưởng cử ra Quảng Ngãi phối hợp với nghĩa quân địa phương tiến đánh đồn Thanh Thủy (tây nam Quảng Ngãi). Cũng trong năm 1886, ông hợp lực cùng Bùi Điền chống lại quân của tên Việt gian Nguyễn Thân, tại đồn Lại Giang (Bồng Sơn). Ông bị trọng thương, nghĩa quân phải rút lui vào rừng núi, đưa ông xuống ghe qua sông Kim Sơn lên cao nguyên.

Sau khi phong trào Cần Vương do Mai Xuân Thưởng lãnh đạo bị thất bại (tháng 6-1887, năm Mậu Hợi), để tránh sự truy lùng của giặc, tháng 8 năm đó, Tăng Doãn Văn vượt biên giới Lào sang Xiêm (Thái Lan). Ở Băng Cốc, ông vận động kiều bào ta tham gia các tổ chức yêu nước hỗ trợ phong trào đấu tranh của các sĩ phu trong nước. Cuối năm 1887, Tăng Bạt Hổ sang Trung Quốc rồi sang Nhật Bản tiếp xúc với các chính khách để tìm sự giúp đỡ. Cuối năm 1904, ông trở về nước tham gia Duy Tân hội và tích cực vận động phong trào Đông Du. Ngày 20-7-1905, ông đưa đường cho Phan Bội Châu và Đặng Tử Kính sang Nhật tổ chức phong trào Đông Du. Sau đó, ông trở về nước đem bài văn của Phan Bội Châu khuyến khích du học truyền bá, cổ động thanh niên Việt Nam hưởng ứng, gây dựng phong trào Đông Du trong cả nước. Dưới chiếc áo thầy thuốc, ông đi khắp nơi liên lạc tìm người cùng chí hướng, có lần gặp Nguyễn Quyền ở Lạng Sơn, họp với Nguyễn Thượng Hiền ở nhà cụ đốc Đinh Trạch tại Nam Định. Nghe tiếng cụ Lương Văn Can có nghĩa khí, được nghĩa hội văn thân ở Bắc tín nhiệm, ông tìm lại thăm tại nhà ở số 4 phố Hàng Đào, Hà Nội để bàn về tình hình trong nước và kế hoạch lâu dài. Tại đây hai cụ Tăng kể lại những lời khuyên của Khuyển Dưỡng Nghị và nhờ cụ Lương Văn Can giới thiệu các thanh niên ưu tú sang Nhật du học. Và sau cuộc nói chuyện này, Lương Ngọc Quyến và Lương Nghị Khanh trở thành hai sinh viên Đông Du đầu tiên. Năm 1906 trên đường từ Nam ra Huế ông Tăng Bạt Hổ lâm bệnh nặng rồi mất trên một chiếc thuyền trên sông Hương.

Dãy phố Tăng Bạt Hổ trong những ngày này thật yên ả. Có lẽ thế hệ trẻ Hà Nội ít người có thể biết được rằng, bên số lẻ phố Tăng Bạt Hổ ngày trước có một bãi cỏ hoang làm thao trường tập trận. Bởi vậy khi đó dãy phố vắng vẻ ít người qua lại. Sau khi Thủ đô giải phóng (10-1954), nơi đây đã biến thành một sân chơi của thanh thiếu niên Hà Nội.

Dọc suốt phố Tăng Bạt Hổ bên trái là vườn hoa Pátxtơ, Cung Văn hoá thể thao thanh niên, cùng hệ thống bể bơi, câu lạc bộ thể thao hiện đại dành cho thanh thiếu niên vui chơi, đông vui suốt tối ngày. Vào mùa hè, trời nắng nóng, bể bơi Tăng Bạt Hổ thu hút rất nhiều thanh thiếu niên Hà Nội đến tập luyện và giải trí. Hà Nội trong những năm gần đây có thêm rất nhiều những điểm đến vui chơi bơi lội cho trẻ em, song trong ký ức của nhiều thế hệ trẻ Hà Nội sau những năm hòa bình lập lại 1954, thì bể bơi Tăng Bạt Hổ là điểm đến vui chơi hết sức lý thú và hấp dẫn.

Nối giữa hai vườn hoa ở đầu phố và cuối phố là những hàng cây xà cừ tỏa bóng mát hai bên khiến cho không gian dãy phố càng trở nên xanh mát, nhẹ nhõm. Bước vào thời buổi kinh tế thị trường, các cư dân trên phố Tăng Bạt Hổ cũng phát triển nhiều hình thức kinh doanh mới. Đối diện với Cung Văn hóa thể thao Thanh niên là một dãy các Ki ốt bán các loại thuốc, thức ăn cho chó, mèo, gà, chim… khiến cho lâu nay, nơi đây trở thành một đoạn phố chuyên kinh doanh khá sầm uất thu hút rất đông giới chơi chim, thú cảnh ở Thủ đô. Đầu tiên, chỉ một số người bán. Sau đó, do nhu cầu của người dân dùng nhiều nên rất nhiều người mở cửa buôn bán.

Đối diện với bể bơi, sân tennis và vườn hoa là nơi tọa lạc của nhà hàng Phù Đổng địa chỉ số 40 Tăng Bạt Hổ, với không gian sang trọng ấm cúng, đội ngũ phục vụ chuyên nghiệp và chu đáo. Nhà hàng trải qua gần 15 năm phát triển và trưởng thành, là một trong số nhà hàng có tiếng ở đất Hà Thành, với địa điểm lý tưởng đối với khách thương mại, hội nghị, du lịch Nhà hàng chuyên phục vụ các món ăn Âu, Á được các đầu bếp nhiều năm kinh nghiệm chế biến từ những nguyên liệu đặc biệt kết hợp với gia vị tinh tuý, đã tạo nên những món ăn mang phong cách ẩm thực độc đáo rất riêng nơi Hà Thành.

Trên dãy phố Tăng Bạt Hổ là những ngôi nhà biệt thự cổ của Pháp ẩn mình trong những vườn cây um tùm, xanh mát. Đâu đó còn vương lại đôi nét quen thuộc của phong vị phố cũ Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX. Một lối ngõ phủ rêu xanh, những ô cửa sổ bên nhành hoa đại trắng tỏa hương thơm dịu dàng.

Hà Nội nơi hội tụ của tinh hoa ngàn năm, đất linh thiêng bao đời, nơi mỗi ngôi nhà, góc phố cũng gợi lên bao kỷ niệm, cũng mang trong mình những dấu ấn tiền nhân. Hà Nội đấy, vẫn còn đây những mái nghiêng nhà cổ, vẫn còn kia những con đường mướt xanh bóng sấu, có cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ để một ai đó “vội vã ra đi” lại “vội vã trở về cùng tháng năm xưa”.