Phố cổ Mã Mây

Xưa kia đây là 2 phố mang tên phố Hàng Mây và phố Hàng Mã.

Hàng Mây bắt đầu từ phố Hàng Buồn, là đất của giáp Hương Tượng, phường Hà Khẩu gần sông Tô Lịch chảy ra sông Hồng. Nơi đây trên bến dưới thuyền, tàu bè từ mạn ngược tấp nập chở về các thứ lâm sản: mây, song tre, nứa, vỏ gió, củ nâu… Trên phố Hàng Mây có nhiều cửa hàng nhỏ bán nguyên liệu: mây song, tre, nứa cùng các mặt hàng như quang, thừng… Năm 1920 một số nhà làm và bán ghế mây, bàn mây, xích đu theo kiểu Nhật.

Ngôi nhà 64 Mã Mây là đền của giáp Hương Tượng thờ Nguyễn Trung Ngạn. Ông làm quan dưới triều vua Trần, từng giữ chức Đại Doãn kinh sư đứng đầu kinh thành Thăng Long (tương đương Chủ tịch Ủy ban Nhân Dân Thành phố ngày nay). Ngôi đền còn giữ 6 sắc phong thần của 3 vương triều Lê, Tây Sơn, Nguyễn.

Phố Hàng Mã giáp phố Hàng Bạc thuộc đất thôn Dũng Hãn. Mặt phố có nhiều cửa hàng bày bán đồ mã. Những nhà giàu khi có tang thường tìm đến đây đặt làm những ngôi nhà táng uy nghi sang trọng rước trên đòn rồng rực rỡ như khuếch trương thanh thế. Vào hè (lễ cầu mát) các cửa hàng nhộn nhịp làm và bày bán hình quan Ôn, mũ mãng, ngựa voi, thuyền rồng, hình nhân lính tráng. Rằm tháng Bảy nhà nào cũng mua sắm đồ mã cho thân nhân quá cố: quần áo, nồi niêu, ấm chén, gia súc, hình nhân nô bộc… Vỉa hè phố thành nơi bẻ nan, đan cót, phất giấy trang trí. Trong căn nhà chật hẹp chỉ đủ chỗ pha, cắt giấy. Những ngõ hẻm của phố là những gia đình nghèo, ít vốn họ làm vàng hoa, vàng gộp bán buôn các chợ.

Thời Pháp thuộc, Pháp đặt tên cả hai phố này là Rue des Pa villons Nois “Phố Quân Cờ đen”. Tên gọi có từ năm 1882 khi có một đơn vị quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc do tướng Phùng Cẩu kéo quân đến đóng chiếm. Nhưng người dân Hà Nội vẫn chỉ gọi cái tên giản dị quen thuộc. Phố Mã Mây. Sau năm 1950, phố chính thức mang tên: Phố Mã Mây.

Là một con phố luôn tấp nập đông vui buôn bán sầm uất gần bến sông, cũng là nơi gần với những thương nhân Hoa Kiều có nhiều cửa hiệu lớn. Chính quyền Pháp có ý định mở mang kinh doanh trên khu vực này. Chúng đặt nhiều công sở: Sở thuế quan ở ngoài Ô Quan Chưởng, Sở xem Đầm 55 Hàng Bè, Tòa án ở phố Hàng Tre. Trên phố Mã Mây cả dãy nhà 19 đến 33 Pháp bỏ tiền thuê lại hoặc mua đứt như số nhà 31 của Tang Heny ký giá 14.000đ biến cả dãy thành nhà tù giam giữ thường xuyên 200 phạm nhân. Nhà tên chúa ngục nằm đối diện bên kia đường số nhà 20. Con buôn người Pháp cũng có vài cửa hàng trên phố Mã Mây. Về sau thực dân Pháp chuyển hướng xuống phía Nam Hồ Gươm xây dựng “Khu phố Tây”, dời Tòa án và nhà tù xuống phố Hai Bà Trưng. “Nhà tù Hỏa Lò” năm 1901.

Phố Mã Mây là một phố tồn tại nhiều nhà cổ nhất làm theo kiểu nhà ống. Mặt tiền hẹp nhưng dài, ở giữa nhà có khoảng trống đón gió. Ngôi nhà 87 Mã Mây tiêu biểu cho kiểu nhà của khu phố cổ từ thế kỷ trước. Năm 1999 ngôi nhà được phục chế trong dự án bảo tồn phố cổ hợp tác giữa thành phố Hà Nội và thành phố Tou lou se (Pháp). Đây là di sản mang niềm tự hào của người dân phố Mã Mây.

Nhà xây dựng hoàn toàn bằng gỗ với nét cổ kính cùng những vật dụng gần gũi thân thương như lự, vai bể nước, chùm bồ kết treo lủng lẳng trên bếp những đồ gồm Bát Tràng, tranh thêu Quất Động, tranh Đông Hồ.

Ngôi nhà cổ 87 Mã Mây trở thành trung tâm tổ chức các hoạt động văn hóa và là điểm tham quan không thể bỏ qua đối với khách du lịch khi đến với phố cổ Hà Nội.

Mã Mây giờ đây thực sự là con phố kinh doanh dịch vụ sầm uất chủ yếu là phục vụ khách du lịch với các văn phòng du lịch, khách sạn mọc lên san sát khang trang hiện đại: Hà Nội Back Pac Kers Hotel Medallron Hanoi, Grees Treel Hotel; dịch vụ du lịch Nam Đô; Khách sạn Thể Thao Hà Nội; Tiệm cơm Một ngáy mới New Day.

Ngôi nhà 25 Mã Mây là nhà của một nghệ nhân ẩm thực: Bà Ánh Tuyết người Hà Nội gốc rất say mê sáng tạo những món ăn ngon, giới thiệu nghệ thuật ẩm thực của Hà Nội và Việt Nam ra thế giới bằng con đường du lịch. Ngôi nhà của bà trở thành nơi dạy nấu ăn các món Hà Nội và Việt Nam cho khách nước ngòi. Hiện nay ngôi nhà 20 (nhà chúa ngục Phố Quân Cờ Đen ngày xưa) trở thành một cửa hàng ẩm thực ngon nổi tiếng phố Mã Mây của bà nghệ nhân ẩm thực Ánh Tuyết.