Cát Linh - Con phố của câu chuyện huyền thoại

Cát Linh la tên ngôi chùa trong ngõ 27, khuôn viên của chùa nằm sau Trường THCS Cát Linh và Trường Tiểu học Cát Linh. Cát Linh là tên gọi gọn của từ “Cát Tường Linh Ứng” có nghĩa “Đem đến điều may mắn tốt lành”. Chùa còn có tên Phổ Quang Cát Linh xây từ thời Trần Nhân Tông, hiện đang trùng tu với quy mô lớn trên khuôn viên 700m2.

Ngôi nhà 14 là Đền Bích Câu. Trên  cổng đền còn ghi “Bích Câu đạo quán”. Đền gắn liền với câu chuyện tình “kiều diễm” đậm chất “liêu trai” của kinh thành Thăng Long đã được nữ sĩ Đoàn Thị Điểm (1705 – 1948) viế thành truyện “Bích Câu kỳ ngộ”. Truyện kể vào thời vua Lê Thánh Tông (1460-1497) nơi đây có một nho sinh tên là Trần Tố Uyên mua được một bức tranh Tố Nữ giống hệt người đẹp đã gặp trong hội chùa Ngọc Hồ. Nàng tiên Giáng Kiều đã từ trong bức tranh bước ra rồi kết duyên với Tố Uyên. Thời gian sau Tố Uyên sinh ra lười nhác, rượu chè. Giáng Kiều khuyên không được, bỏ về trời. Tố Uyên vô cùng hối hận. Giáng Kiều quay trởi lại. Sau khi có con, cả ba được đàn chim hạc rước về trời. Dân làng đã lập ngôi đền ngay trên nền nhà nho sinh Tố Uyên. Bích Câu Đạo Quán nay là trụ sở của Câu lạc bộ Ca trù Hà Nội. Nơi đây thường có chương trình biểu diễn ca trù cho khách trong và nước ngoài đến thưởng thức.

Phố Cát Linh trước kia chỉ là con đường nhỏ hẹp lát đá răm, hai bên đường xen kẽ những ngôi nhà thấp bé, lợp mái phero xi măng, giấy dầu, còn có những ruộng rau muống, đầm lầy, cỗng rãnh. Cuối đường là bãi rác thành phố đổ xuống để xan lấp ao hồ làm mặt bằng xây dựng. Người dân trên phố chủ yếu là công nhân Xí nghiệp cao su Hà Nội, công nhân Nhà máy gạch Đại La, một số dân đến ngụ cơ buôn bán gạch, ngói, xi măng, vôi, cát ngay trên hè hoặc dựng lều bán các dụng cụ phụ trợ cho xây dựng như thúng, mủng, quang gánh, dao xây, bay, xẻng, cuốc, chổi đót, dây thép, dây gai…

Vào những năm cuối thế kỷ trước bộ mặt Cát Linh thay đổi từng ngày, những xí nghiệp gây ô nhiễm môi trường đã được di chuyển ra ngoài thành phố như xí nghiệp cao su Hà Nội, xí nghiệp tái chế cao su, nhà máy gạch Đại La. Thay vào đó là một thị trường vật liệu xây dựng đa dạng phong phú đầy biến động theo xu hướng văn minh, hiện đại. Giờ đây phố Cát Linh là con đường rộng hơn 20m, lát nhựa phẳng lì, hai bên phố mang điện của thương trường hội nhập với cácdoanh nghiệp trong nước không ngừng cải tiến, nâng cao chất lượng để chiếm lĩnh thị phần như nhà máy Thạch Bàn, gạch Đồng Tâm, gạch men Mỹ Đức, gốm Hạ Long, Tổng công ty sứ Thanh Trì Viglacenra với các sản phẩm sứ vệ sinh cao cấp sản xuất theo dây chuyền hiện đại của Tập đoàn SACMI – Italia… Các công ty lớn nước ngoài cũng nhanh chóng hòa nhập vào thị trường sôi động sầm uất của phố Cát Linh với những thương hiệu nổi tiếng: Linax, Selta, Asisto, To To, Royal…

Có thể nói khó có một phố nào của Thủ Đô lại tập trung một chuyên ngành kinh doanh rộng lớn như phố Cát Linh, các cửa hàng sáng loáng những đồ sứ vệ sinh cao cấp, những bồn tắm, những vòi hoa sen inox, những chiếc gương sang trọng treo la liệt trên tường. Các chủ doanh nghiệp “hào phóng” trưng bày sản phẩm trên mặt bằng rộng rãi hàng trăm mét vuông như Ngọc Sơn, Thái Kha, Cường Hiền, Hoàng Yến… Trung tâm thương mại Pecenza trải dài gần trăm mét, cao 5 tầng với siêu thị đò gỗ Hoàng Tử, quầy hàng sàn gỗ Italia, cửa hàng đèn Châu Âu, đèn Vương quốc Bỉ. Siêu thị nội thất Hùng Túy với sản phẩm nhập trực tiếp từ USA, Italia. Khu trung tâm thương mại Cát Linh (kho gạo của Sở lương thực Hà Nội trước kia) giờ cũng chuyên doanh các đồ gỗ nội thất tràn ngập mặt hàng. Phố Cát Linh còn có nhiều cửa hàng gốm, đá, sỏi tạo dựng những tiểu cảnh xinh đẹp, đầy hấp dẫn cho khu vườn nhỏ của “thượng đế”…

Phố Cát Linh ngày nay là một thị trường “mang đến những điều may mắn tốt lành” cho hạnh phúc gia đình. Những Tố Uyên – Giáng Kiều của Thế kỷ 21, đến với khu phố của “Bích Câu Đạo Quán” thoải mái chọn lựa những tiện ích tốt nhất phục vụ cuộc sống ngay tại “địa đàng” lịch lãm và sang trọng của mình.

Cuối phố Cát Linh là khách sạn Horizon Hà Nọi nằm trên mặt bằng rộng 5000m. Đây nguyên là đất của Nhà máy gạch Đại La mà người chủ đầu tiên là nhà tư sản Năm Giệm mở ra từ năm 1920. Giờ đây khách sạn cao hơn 20 tầng có kiến trúc thật đặc biệt: nhìn xa du khách có thể liên tưởng tới một cuốn sách khổng lồ đang mở rộng. Các họa tiết song song như dòng kẻ trên trang giấy và những ô cửa sổ màu xanh làm ta nghĩ đến ký tự, còn cái ống khói lênh khênh kia phải chăng là chiếc bút của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm đã viết lên cuốn “Bích Câu Kỳ Ngộ”.