Các Bà Chúa Kho

 Thực ra ở miền Bắc có nhiều bà Chúa Kho với nhiều đền khác nhau. Ngoài Bắc Ninh với Cổ Mễ, ở Nam Định có bà Chúa Kho tên huý là Nguyễn Thị Trinh được phong Giám thương công chúa (chúa coi kho) vừa có đền ở chân Cột cờ thành Nam Định, vừa có đền ở phố Hàng Sắt trên. Ở Hà Nội thì lại có những hai bà Chúa Kho, tất nhiên được thờ ở hai nơi khác nhau.

A. Bà Châu Nương "Quản chưởng quốc khố Công chúa" một nữ anh hùng chống quân Nguyên

Châu Nương họ Lý ở làng Giảng Võ là con ông Lý Quỳnh, vốn người làng Cổ Pháp (Bắc Ninh), làm chức Điển bộ binh lương, tức coi kho tàng cho quân đội ở Thăng Long. Năm ông ngoài sáu mươi tuổi, lấy người thiếp ở Giảng Võ và sinh ra Châu Nương. Lúc nhỏ cô Châu học với một ông thầy ở phường Bích Câu, đến năm cô mười tám tuổi thì bố mất. Cô đẹp và hay chữ có tiếng ở kinh đô. Thời đó, có ông quan họ Trần, tước Thái bảo, làm Đốc bộ ở lộ Hoan Châu (Nghệ An) ghé qua Thăng Long, nghe tiếng cô, xin cưới làm vợ. Năm đó cô hai mươi hai tuổi.

Gặp lúc quân Nguyên từ phía Chiêm Thành tràn ra cướp phá Hoan Châu, Thái bảo phải ra đóng ở ngoài lộ Diễn Châu. Thành Hoan Châu bị giặc vây riết, tình thế nguy nan. Châu Nương bình tĩnh, không hề nao núng, bảo vệ chắc thành Hoan Châu, làm một hậu phương tốt, do đó chồng có điều kiện chuẩn bị phản công. Quả nhiên, ít lâu sau, Thái bảo đem quân từ Diễn Châu vào giải vây Hoan Châu, từ ngoài đánh vào trong đánh ra, giặc phải rút chạy về châu Bố Chính (Quảng Bình).

Được tin Thái bảo thắng trận, vua Trần triệu cả hai vợ chồng về kinh đô khen ngợi, và giao cho hai vợ chồng nhiệm vụ ở lại tham gia bảo vệ kinh đô đề phòng giặc báo thù. Thái bảo được giao cho chức Cấm quân dực thánh, tức bộ phận bảo vệ nhà vua, còn Châu Nương nhận nhiệm vụ coi kho tàng ở kinh đô Thăng Long. Quả nhiên, giặc Nguyên kéo sang, đốt phá kinh thành. Thế giặc quá mạnh, triều đình phải rút khỏi kinh đô, Thái bảo được giao bảo vệ mặt trận phía sông Thao, rồi tử trận ở đó. Châu Nương nghe tin chồng mất, khóc lóc thảm thiết, ngửa mặt lên trời than rằng:



“Trời sinh ta là gái, nhưng ta nguyện vì dân, vì nước, dù thịt nát xương tan”.

Sau đó, biết thế không cản được giặc, phu nhân cho phân tán hết lương thực vũ khí của cải. Rồi bà vào kho lấy khăn hồng thắt cổ tự vẫn. Sau đó thi hài bà bay về trời. Tấm khăn hồng bay về làng Giảng Võ, nơi sinh của phu nhân. Khi quân giặc vào kho lùng sục, thấy kho trống trải, chỉ có con rắn lớn lao ra, chúng phải bỏ đi. Người đời nói đó là hồn của phu nhân nhập vào rắn thần.

Sau khi quân giặc bị dẹp tan, hoàng gia về kinh, biết tin Châu Nương tử tiết bèn phong là “Quản Chưởng quốc khố công chúa”, và sức cho làng Giảng Võ lúc đó gọi là Võ Trại và các làng ở lộ Diễn Châu (nay là các huyện Diễn Châu, Yên Thành, Quỳnh Lưu) tất cả 22 nơi lập miếu thờ, riêng miếu ở Giảng Võ là miếu chính.
Châu Nương đúng là một vị nữ anh hùng đáng kính.

B. Bà Ngọc “quản khố công chúa”

Hiện nay, chỗ một khách sạn lớn mang biển số nhà 34 phố Hàng Bún chính ra là chỗ một ngôi đền có tên là đền Thuỷ Thiên Quang. Đền này mới bị phá bỏ khoảng những năm 1990 để xây khách sạn. Chính đó là nơi thờ bà Chúa Kho tước phong là Bạch Ngọc phu nhân. Về sự tích bà, sách Tây Hồ chí chép như sau: “Bạch Ngọc phu nhân miếu: Miếu tại thôn An Ninh bên bờ hồ Tây, bên phải viện Lãng Linh. Phu nhân là thần núi Tượng phía bắc Long thành, họ Hoàng, tự Lệ Dung. Từ nhà Đường đến hai triều Lý Trần bà thường giúp Huyền Thiên Trấn Vũ trừ diệt loài yêu quái. Công thành, được thượng giới phong Tây cung Bạch Ngọc phu nhân. Lại nữa: Phu nhân xưa coi giữ kho vàng ngọc ở thiên đình, sau mới giáng trần làm thần núi Tượng kiêm chưởng quản vàng bạc châu báu ở nhân gian. Do vậy tục gọi là bà Chúa Kho (Chưởng Khố công chúa).
Như vậy, các bà Chúa Kho ở Cổ Mễ (Bắc Ninh), ở chân Cột cờ thành Nam Định và cả bà Châu Nương ở Giảng Võ (Hà Nội) đều là chúa kho cai quản kho lương thực, vũ khí. Chỉ riêng bà Bạch Ngọc là coi kho bạc kho vàng.
Hiện nay, do đền ở 34 Hàng Bún không còn nên dân rước bài vị bà về thờ chung ở đền Am vốn thờ bách linh nay là số nhà 15 cùng phố.

Nguyễn Vinh Phúc

Theo Danh nhân Hà Nội